Özel Sezin Okulu, Europass Teacher Academy İstanbul’un ağırladığı, dört farklı ülkeden dokuz öğretmeni misafir etti. “How to build school makerlabs” konusunda bir haftalık mesleki eğitim alan öğretmenler, burada işleyen bir makerlab’i ziyaret etti. Peki okullarda makerlab’leri gerçekten iyi ve verimli yapan nedir? Özel Sezin Okulu BET Bölüm Başkanı Hasan Kavık ve Tohum Çemberi Sorumlusu Merve Solmaz anlatıyor.

Bugün tüm dünyada makerlab’lerde robotik çalışmalar yapılıyor ve her geçen gün bu alanda daha fazla okul ve öğrenci yer alıyor. Robotik teknolojilerin yapay zekâyla birleşmesi ve hayatımızın içinde yer alacak olması, bu alana ilgiyi ve dolayısıyla yatırımı da artırıyor. Ancak hızlıca birkaç üç boyutlu yazıcı almak veya robotik setler kurmak, bir alanı “makerlab” yapmaya yetmiyor.

Bir makerlab’i güçlü ve sürdürülebilir kılan şey donanım değil; buranın yarattığı ve desteklediği öğrenme kültürü, pedagojik yaklaşım ve okul içinde kurulan iş birliği sistemidir. Çünkü makerlab, öğrencilerin elini üretmeye, zihnini tasarlamaya, kalbini ise merak etmeye teşvik eder. Öğrencilerin kendilerini alana ait hissedebilmeleri, burada kendilerini ifade edebilmeleri, dostluklar kurabilmeleri, ritüeller üretebilmeleri de makerlab’lerin öğrenciler için verimliliği açısından çok önemlidir. Burası, onları tüketicilikten üretici konumuna geçiren, prototipleme, deneme-yanılma, sorgulama ve kanıt üretme kültürünü besleyen, problem çözmeyi teşvik eden, okul içinde disiplinler arası etkileşimi kolaylaştıran bir öğrenme laboratuvarıdır. Öğrencinin zihinsel yolculuğu görünür hâle geldiğinde makerlab, bir vitrin olmaktan çıkar ve asıl işlevi olan öğrenme laboratuvarına dönüşür.

Makerlab’ler Kim İçindir?

Maker kültürü demokratiktir, burada herkesin bir şey yapabileceğine inanılır. Bu yüzden makerlab’ler “sadece kulüp öğrencilerinin” ya da “teknolojiye meraklıların” gittiği yerler değildir. Günümüzde üretim araçları kolay erişilebilir ve bireyselleşmiş durumda; teknoloji, üç boyutlu yazıcıyla çok karmaşık bir tasarımı prototipleyebilme imkânı tanıyor. Her seviyeye uygun elektronik devre kartları, bu kartların oldukça kolay kullanılabilir hâle gelmesiyle oluşturulan komplike devreler, öğrencinin çok daha yaratıcı çalışmalar yapabileceği anlamını taşır. Makerlab, öğrendiğini hayata geçirmek, denemeler yapmak, yanılmaktan korkmamak, çözüm üretmek isteyen herkes içindir. Burası öğrencinin ihtiyaç duyduğu araçlarla buluşmasını, hayal kurmasını ve hayal ettiğini somutlaştırabilmesini sağlar. 

“Herkes için olmak” kapsayıcılığını sağlamak için iyi bir makerlab derse entegre kullanım kadar teneffüslerde yapılacak kısa atölyeleri, her seviyeye uygun etkinlikleri, “gelmeye çekinen” öğrenciler için düşük eşikli başlangıç çalışmalarını, üretim yapma cesaretini destekleyen bir dili barındırır. Öğrenciler bu alanı bir dersten çıkıp bir başka derse girmenin ötesinde farklı zaman dilimlerinde üretim yapmak için kullanabileceğini bilmelidir.

Sonuçtan Öte Verimli Bir Süreç Deneyimi

Makerlab’ler robotik öğrenilen bir mekândan öte teknolojinin gerçek bir ihtiyacı çözmek için araç hâline geldiği bir alan olmalıdır. Bu da bilimin doğası gereği kişiyi her zaman sonuca ya da “doğru” cevaba götürmez. Bu yüzden iyi bir makerlab, bittiğinde etkileyici olan ürünlerin sergilendiği yer değil, asıl deneyimi sürecin oluşturduğu yerdir. 

Nasıl Bir Mimari Tasarıma İhtiyacımız Var?

Makerlab, öğrencilerin dilediğince kişiselleştirebileceği ve iz bırakabileceği bir alan olmalıdır. Bu, onun laboratuvara aidiyetini artıracağı gibi sınıf arkadaşlarıyla yaptığı çalışmaların dışında bireysel çalışmalarını da bu alanda yapabileceği bilincini destekler. Aidiyetleri arttığında ve bu alanı benimsediklerinde hem oranın düzenini hem kullanım tarzını sahiplenirler, yani bir nevi ev sahibi konumuna geçerler. Bir süre sonra başka bir derslerindeki çalışmaları için bireysel ya da grup olarak makerlab’i özgür bir şekilde kullanırlar. Bunun sağlanması için mekân uygun şekilde tasarlanırken öğretmen de böyle bir ortamın oluşması için gerekli destekleyici çalışmaları yapabilmelidir.

Maker kültüründe sonuçtan çok sürecin önemine inanıldığından bahsetmiştik. Makerlab kullanıcılarının bunu içselleştirmesi için mekân tasarımında şöyle detaylara yer verilebilir:

• Prototipler ve yarım kalan denemelerle “hatalar köşesi”
• Süreç eskizleri, notlar, ölçüm tabloları alanı
• Öğrencilerin birbirine geri bildirim verdiği sunum zamanları
• Ara çözüm noktalarının toplandığı panolar

Farklı Disiplinler Makerlab’den Nasıl Faydalanabilir?

Güçlü makerlab’ler, okul içindeki farklı disiplinler arasında bağlantı kurulmasına da alan açar. Fen derslerinde deney tasarımı ve sensörlerle veri toplama, matematikte ölçme ve modelleme, sanat ve tasarımda malzeme bilgisi ve estetik yaklaşımlar, dil derslerinde hikâye anlatımı ve süreç yazımı, sosyal bilimlerde ise ihtiyaç analizi ve empati gibi unsurlar, makerlab’lerin ev sahipliğinde aynı projede birbirine dokunmaya başlar. Böylece makerlab, her branşın kendi bilgisini üretim süreçlerine katabildiği, öğretmenlerin de “Benim dersim bu sürece nasıl anlam katar?” diye düşünmesini sağlayan canlı bir öğrenme kültürüne dönüşür. Bitkilerin okul bahçesinde daha iyi büyümesi, görme engelli bir öğrencinin koridorda daha rahat hareket etmesi, sınıftaki gürültü seviyesini ölçmek, hikâye kahramanlarının duygularını bir ışık-ses düzeniyle canlandırmak gibi problemler, fen, matematik, sosyal bilimler, edebiyat ve sanatın doğal biçimde birleşmesini sağlar. 

Bu bağlamda makerlab’in verimli çalışması büyük ölçüde öğretmenlerin rolüne bağlıdır. Birden fazla branş öğretmeninin küçük projeler etrafında iş birliği yaptığı, öğretmenlerin makerlab koordinatörüyle birlikte planlama yaptığı, iki-dört haftalık mikro projelerin ders akışına doğal şekilde entegre edildiği okul kültürlerinde makerlab’ler daha işlevsel olur. Özellikle disiplinler arası projeler için kısa ama etkili öğretmen buluşmaları, “Biz bu temayla ne üretebiliriz?” toplantıları maker kültürünün sürdürülebilirliğini sağlar.

Robotik Turnuvalar Makerlab’i Tamamlar

Maker kültüründe verimlilik, okul duvarlarıyla sınırlı değildir. Bir okulda makerlab’le inşa edilen kültür, FIRST LEGO League ve FIRST Robotics Competition (FRC) gibi robotik turnuvalar, makerlab’leri daha anlamlı kılar. Çünkü böylece öğrenciler için anlamlı bir süreçte öğrenme gerçekleşir ve bu öğrenmeler yaşantıya dönüştüğü için kalıcı olur. Burada olası mesleklerini deneyimlerler, sosyal fayda projeleriyle yaşama dokunurlar, rekabet faktörü ve takıma aidiyet duygusuyla motive olurlar. Bu yüzden robotik turnuvalar, yaşamın kendisidir.

İyi Bir Makerlab, Bir Kültür İnşa Eder

Bir makerlab’i iyi yapan, yepyeni makineler ya da teknolojinin varlığı değil, okulda üreten, deneyen, araştıran, paylaşan bir kültür yaratmasıdır. Eğer öğrenciler soru soruyor, bir problemi çözmek için heyecanlanıyor, üretirken zamanın nasıl geçtiğini fark etmiyor, hatasını gelişiminin doğal bir parçası olarak görüyorsa, o makerlab verimli çalışıyor demektir. Çünkü makerlab, öğrencinin merak edip denediği, üreterek öğrendiği bir alan olduğunda gerçek işlevini yerine getirmiş olur.