Dilimize yerleşen ve anlamını derinlemesine incelemediğimiz bazı kavramlar, düşünce yapımızı etkiliyor olabilir mi? Dil, dönüşümün başlangıcı sayılır mı? Bu bağlamda “çocuk oyuncağı” kavramı hayatlarımızın neresinde?

Kullanırken farkında varmasak da dilimize yerleşen bazı kelimeler dünyayı nasıl algıladığımızı, neyi değerli gördüğümüzü ve neyi önemsizleştirdiğimizi belirliyor. “Kız gibi”, “adamakıllı”, “bilim adamı” gibi kavramların kullanılmasının cinsiyetçi zihin yapısını nasıl desteklediği uzun zamandır sosyal medya, reklam filmleri ve araştırmalar aracılığıyla tartışılıyor. Hatta bu tartışmalar bu söylemlere karşı refleksleri değiştirmiş durumda.  “Çocuk oyuncağı” ifadesi de bu açıdan yeniden düşünülmesi gereken örneklerden biri.

Türk Dil Kurumu, “çocuk oyuncağı” kavramını şöyle tanımlıyor:

1. isim Çocukların oynayıp eğlenmesi için yapılmış oyuncak:

      “Köpek leşi, kokusu yönünden iğrenç, yoksa ölmüş bir köpekte kırılmış çocuk oyuncağının hüznünden başka tatsız ne vardır.” – Yaşar Kemal

2. isim, mecaz Kolay iş:

      “Savaşı çocuk oyuncağı sanıyor bu küçük hanım, dediniz. Çocuk oyuncağı sanmıyoruz.” – Kemal Tahir

3. isim, mecaz Önem verilecek değerde olmayan şey:

      “Onlar için telefon dinlemek çocuk oyuncağıydı.” – Ahmet Ümit

İkinci ve üçüncü anlamlardaki kullanımlar, iki önemli şeyi değersizleştirir: Çocukluğu ve oyunu. Oyun, çocuklar için gerçek hayatın bir prototipi gibidir. Oyun sayesinde dünyayı keşfetmeyi, kendini ifade etmeyi, problem çözmeyi, hayal kurmayı, deneme-yanılmayı, ilişki kurmayı, sınırlarını ve duygularını anlamayı öğrenir. Bu sürecin aracı olan oyuncaklar da “değersizlik” anlamına gelemeyecek kadar kıymetli ve derindir aslında. Oyunun ve oyuncakların bir çocuğun yaşamındaki faydaları hakkında daha fazla okuma yapmak isterseniz, “Oyun ve Ötesi” yazımızı inceleyebilirsiniz.

Çocuklarımızın gelişimi için böyle önemli olan oyun ve oyuncaklar, “kolay iş”ten çok daha fazlası. Toplumdaki bu yaklaşımı değiştirmek de bizim ellerimizde çünkü değişim, dilde başlar.